Yoğun bir günün ardından koltuğa oturduğunuzda, zihniniz yapılacak işleri sıralamaya mı başlıyor? Biraz dinlenmek isterken “Şunu da bitirseydim”, “Bugün yeterince şey yapmadım” ya da “Zamanımı boşa harcıyorum” diye düşünüyor musunuz?
Bazen dinlenmeye zaman ayırırız ama kendimize dinlenme izni veremeyiz. Dinlenirken suçluluk hissetmek, bedenimiz dururken zihnimizin çalışmaya, eksikleri aramaya ve bizi yeniden harekete geçmeye çağırmaya devam etmesiyle ilişkili olabilir. Böylece ihtiyacımız olan mola, suçluluk duyduğumuz bir zamana dönüşebilir.
Dinlenmek Neden Suçluluk Hissettirir?
Bu duygunun herkes için tek bir açıklaması yoktur. Bazı kişiler için sürekli meşgul olmak, sorumluluk sahibi ve başarılı olmanın ölçüsüne dönüşmüş olabilir. “Önce bütün işler bitmeli” düşüncesi de dinlenmeyi sürekli ertelenen bir ödül hâline getirebilir. Oysa günlük yaşamda yapılacak işlerin tamamen bittiği bir anı bulmak her zaman mümkün değildir.
Geçmişte ağırlıklı olarak başarıları, çalışkanlığı veya başkalarına sağladığı fayda üzerinden takdir edilen bir kişi, kendi değerini yaptıklarıyla ilişkilendirmeyi öğrenmiş olabilir. Böyle bir durumda durmak, yalnızca işe ara vermek anlamına gelmez; kişinin kendisini yetersiz ya da işe yaramaz hissetmesine de yol açabilir. Ancak bu, dinlenirken suçluluk hisseden herkesin aynı geçmişe sahip olduğu anlamına gelmez.
Araştırmalar da boş zamanı nasıl değerlendirdiğimize ilişkin inançların deneyimimizi etkileyebildiğini gösteriyor. Boş zamanı gereksiz ve verimsiz olarak görmek, keyif için yapılan etkinliklerden alınan hazzı azaltabiliyor (Tonietto ve ark., 2021).
Kendimize Hangi Koşullarda Dinlenme İzni Veriyoruz?
“Ancak çok yorulursam dinlenebilirim” veya “Herkesin ihtiyacını karşıladıktan sonra kendime zaman ayırabilirim” gibi kurallar, kendi ihtiyaçlarımızı fark etmeyi zorlaştırabilir.
Burada kendimize şu soruyu sormak yararlı olabilir: Dinlenmek için neden önce sınırlarımı aşmış olmam gerektiğini düşünüyorum?
Dinlenmeyi yalnızca daha fazla çalışabilmek için gerekli bir araç olarak görmek de üzerimizde yeni bir baskı oluşturabilir. Her yürüyüşün gelişimimize katkı sağlaması, her hobinin bir beceriye dönüşmesi, her boş anın faydalı bir sonuç üretmesi gerekmez. Bazen bir etkinliğin bize keyif vermesi, onu yapmamız için yeterli bir nedendir.
Dinlenirken Suçluluk Duygusuyla Nasıl Başa Çıkabiliriz?
İlk adım, suçluluk duygusuna eşlik eden düşünceyi fark etmektir. “Şu anda ne yapıyor olmam gerektiğini düşünüyorum?” sorusu, kendimizden beklentilerimizi görünür kılabilir.
Ardından bu beklentiyi değerlendirebiliriz: Gerçekten hemen ilgilenilmesi gereken bir sorumluluk mu var, yoksa sürekli bir şey yapmamız gerektiğini söyleyen alışılmış bir kural mı devrede? Suçluluk hissetmek, her zaman yanlış bir şey yaptığımız anlamına gelmez.
Kısa ve uygulanabilir molalarla başlamak, dinlenmeye günlük yaşamda yer açmayı kolaylaştırabilir. Bu sırada suçluluğun hemen kaybolmasını beklemek yerine, o duygu varken de ihtiyaçlarımıza alan açmayı deneyebiliriz. Yakın bir arkadaşımız yorulduğunda ona nasıl yaklaşacağımızı düşünmek de kendimize kullandığımız dili gözden geçirmemize yardımcı olabilir.
Psikolojik Destek Ne Zaman Düşünülebilir?
Dinlenirken hissedilen suçluluk sık tekrarlanıyor, ilişkileri, uykuyu veya yaşamdan alınan keyfi etkiliyorsa psikolojik destek almak yararlı olabilir. Terapi sürecinde kişinin kendisinden beklentileri, başarıyla kurduğu ilişki ve kendi ihtiyaçlarına alan açmasını zorlaştıran düşünceler ele alınabilir.
Dinlenmek için her şeyi tamamlamış, herkesi memnun etmiş veya tükenmiş olmanız gerekmez. İhtiyacınızı fark etmek ve ona yer açmak da kendinize karşı sorumluluğunuzun bir parçasıdır.
Bilimsel Kaynak
Tonietto, G. N., Malkoc, S. A., Reczek, R. W. ve Norton, M. I. (2021). Viewing leisure as wasteful undermines enjoyment. Journal of Experimental Social Psychology, 97, 104198.
